Wat is geluk? Vier deskundigen brengen het in kaart

Geluk is abstract, ongrijpbaar, voor iedereen anders. Toch brengen drie hoogleraren en een psychiater voor RADAR+ in kaart wat geluk nou eigenlijk precies is.

Paul de Beurs, psychiater, schreef samen met zijn zoon Derk, psycholoog/onderzoeker, een boek over geluk: Is het leven een zeven? Voor hem is geluk een moment van opperste gevoelsbeleving.

‘Aan geluksgevoel, hoe mooi de beleving ook is, zit een keerzijde: die beleving is maar kortstondig. Dat gevoel kun je niet meer terughalen. Stel, je bent bij een concert en daar word je heel blij van. Als je de volgende dag naar hetzelfde concert gaat en hetzelfde liedje hoort, is het gevoel toch anders. Dat maakt geluk vluchtig en zorgt ervoor dat we blijven streven naar geluk, naar dat heerlijke gevoel dat we eerder hebben ervaren.
Daarom zijn mensen dikwijls op zoek naar hun jeugdliefde, omdat ze toen vaak het allereerste onvoorwaardelijke geluksgevoel hebben ervaren. Ik kan het weten, ik ben getrouwd met mijn jeugdliefde. Je altijd gelukkig voelen is onmogelijk, geluk is geen permanente staat van zijn.

‘Het is een fabeltje dat geluk in onszelf zit. Geluk is altijd in relatie met iets of iemand’

Wat veel mensen denken is dat er groei zit in geluk, maar dat zit juist in pech en tegenslag. Gedoe levert immers inzicht op. Een ander fabeltje over geluk: dat het in onszelf zit. Maar geluk is altijd in relatie met iets of iemand. Dat kan je partner zijn, maar ook de natuur. Als je door een bos loopt of in de bergen kan dat een groot geluksgevoel oproepen. Als ik het geluk in mijn leven een cijfer moet geven, dan is dat een zeven. Natuurlijk, want daar gaat mijn boek ook over. Dat is zeker niet laag, je moet het ook niet verwarren met de zesjescultuur. Het gaat erom dat je tevreden bent. Daar staat die zeven voor. En mijn geluksmomenten zijn zeker een tien. En als het tegenzit wordt het een vier. En dat is oké. Einstein zei het al: ‘Een kalm en bescheiden leven verschaft meer geluk dan een succesvol bestaan vol ambitie, dat gepaard gaat met aanhoudende onrust.’’


Martijn Burger, gelukseconoom en hoogleraar, doet onderzoek naar hoe gelukkig mensen zijn en waarom. Daarbij kijkt hij naar duurzaam geluk: wat is de ervaren kwaliteit van leven? En is economische groei belangrijk voor geluk?

‘Iedereen wil graag gelukkig zijn. Dat wordt nog weleens verward met plezier hebben. Ik onderzoek geluk, in de zin van de ervaren kwaliteit van leven, of de mate waarin iemand zich duurzaam prettig voelt en tevreden is met het leven als geheel. Met ons onderzoek hopen we bij te dragen aan een groter geluk voor een groter aantal mensen door mensen en organisaties in staat te stellen zelf meer weloverwogen beslissingen te laten nemen.

Vanuit een economisch oogpunt is dit uitgangspunt ook interessant. In welke mate is economische groei belangrijk voor geluk? Hoe kunnen we economische groei genereren die niet alleen goed is voor onze portemonnee, maar ook voor de kwaliteit van ons leven? Binnen organisaties kijken we naar de relatie tussen werkomstandigheden, werkgeluk en productiviteit. Hoe kun je werkgeluk verbeteren? Vaak wordt gedacht dat meer salaris gelukkig maakt, maar het welbevinden op de werkvloer zit ook in de inhoud van je werk, of het uitdagend genoeg is, de balans tussen werk en privé, verbinding met collega’s en of het werk dat je doet door anderen wordt gewaardeerd.

Wel ervaart ieder individu werkgeluk anders: de een vindt het contact tussen collega’s belangrijk, de ander hecht meer waarde aan de werk-privébalans.

‘Doordat je plezierige én onplezierige dingen meemaakt, leer je mooie momenten beter waarderen

Organisaties kunnen je een omgeving bieden waarin je kunt floreren, maar uiteindelijk ben je zelf verantwoordelijk voor je eigen geluk. 
Ik ben zelf redelijk gelukkig. Er zijn natuurlijk altijd dingen die minder leuk zijn, daar heeft ieder mens mee te maken, maar ik heb leuk werk, een goede relatie met mijn familie, een lieve vriendin en een leuke hond. Mijn leven zit dicht tegen het meest ideale leven dat ik voor ogen heb aan. En doordat je zowel plezierige als minder plezierige dingen meemaakt, leer je de mooie momenten beter waarderen. Geluk in mijn werk zit voor mij in de samenwerkingen met collega’s en de intellectuele uitdaging. Ik ben altijd geïnteresseerd in het beantwoorden van maatschappelijk relevante vraagstukken, en daar houd ik me een groot deel van mijn hele werkdag mee bezig. Maar de werkdruk kan hoog zijn en het afgelopen coronajaar was soms lastig, dus ook ik voel me echt niet altijd superopgewekt.’


Meike Bartels, hoogleraar Genetics and Wellbeing, onderzoekt hoe genetische en omgevingsfactoren invloed hebben op ons geluk. De kennis die ze opdoet kan gebruikt worden voor mensen die zich minder gelukkig voelen.

‘In mijn werk hanteren we ‘je goed voelen en goed functioneren’ als definitie van geluk. Data wereldwijd laat zien dat een groot gedeelte van de bevolking zich goed voelt en goed functioneert in deze toch wel complexe maatschappij. Als we beter weten waarom mensen zich goed voelen, dan kunnen we degenen die het moeilijk hebben, bijvoorbeeld mensen met psychische problemen, ook beter helpen.

De verschillen in geluksgevoel tussen mensen wordt voor een deel verklaard doordat we allemaal een andere genetische aanleg hebben voor geluk en er andere omgevingsfactoren zijn.
Hoewel iedereen geluk op een andere manier ervaart, is geluk ook meetbaar. Er zijn locaties op ons DNA die verschillen in geluk tussen mensen verklaren. Op die plekken hebben mensen niet allemaal hetzelfde DNA. Genetica geeft gevoeligheid voor geluk aan, maar de invloed van je omgeving is ook belangrijk. Het is dus niet simpel samen te vatten in één neurotransmitter. Daarom kunnen we ook niet zeggen: dít of dát maakt gelukkig.

‘Er zijn locaties op ons DNA die verschillen in geluk tussen mensen verklaren’

Geluk heb je ook zelf in de hand. Het is belangrijk dat mensen zich realiseren wie ze zelf zijn en waar hun kracht ligt. Dat klinkt misschien voor de hand liggend, maar is toch nog best lastig. Mensen gaan vaak mee met de stroom van wat de maatschappij van hen verwacht en doen niet wat ze zelf willen. Als mensen beter weten waar ze goed in zijn en waar ze zich goed door voelen, en op die manier leven, worden ze daar over het algemeen gelukkig van. Maar dat betekent ook dat je je moet realiseren dat je sommige dingen niet zo goed kunt, of dat je er niet geschikt voor bent. En dat vinden we eigenlijk heel moeilijk.

Geluk verandert door de jaren heen. Op je twintigste maken andere dingen je gelukkig dan op je vijftigste. Dingen die je eerder niet gelukkig maakten kunnen dat later wel doen. Yoga is bijvoorbeeld zo’n ding waarvan mensen zeggen dat het ze gelukkig maakt. Ik heb er persoonlijk niet veel mee, ik vind er niet zo veel aan. Maar om de zoveel tijd probeer ik het en neem ik een aantal lessen. In die zin kun je ook aan je eigen geluk bijdragen, door gewoon dingen opnieuw te proberen, of misschien nog wel belangrijker, te stoppen met dingen die je niet gelukkig maken.’


Ruut Veenhoven, ‘geluksprofessor’, emeritus-hoogleraar sociale condities in menselijk geluk aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, ontdekte dat gemiddeld genomen drukke mensen gelukkiger zijn dan luie mensen.

‘Geluk is voor mij, en mijn vakgebied, levensvoldoening, dus wat jij zelf van je leven, als geheel, vindt. Dat kun je meten door ernaar te vragen en levensvoldoening valt daardoor goed te onderzoeken. Maar wat hebben we nodig voor geluk? Naast eten en drinken zijn sociale contacten heel belangrijk. En, anders dan je misschien denkt, worden we niet gelukkiger als we voortdurend op onze rug op het strand liggen. We zijn eigenlijk het gelukkigst als we lekker bezig zijn. Het niveau van lekker bezig zijn ligt voor de een hoger dan voor de ander, maar er is een heel sterke relatie tussen activiteit en geluk. Ik zeg altijd: ‘Druk, druk, druk geeft geluk’.

‘We zijn het meest gelukkig als we lekker bezig zijn. Druk, druk, druk geeft geluk’

Mensen die meer werken – behalve als het meer dan zestig uur per week is – zijn over het algemeen ook gelukkiger. Die samenhang komt enerzijds doordat bezigheid geluk bevordert en anderzijds doordat geluk ons activeert.

Wat goed is om te weten is dat je invloed hebt op je eigen geluk. De kunst is uit te vinden wat voor levensstijl bij jou past. Dat kun je niet halen uit zelfhulpboeken want die zijn geschreven voor iedereen; dat moet je gewoon uitproberen. Onder meer bij het vinden van een partner die bij je past. Dat weet je vaak nog niet bij je eerste verkering. Een van de redenen dat we in Nederland zo gelukkig zijn, is dat we leven in een meerkeuzemaatschappij. Je kunt bijvoorbeeld kiezen of je al dan niet aan kinderen begint en of je daarnaast dan werkt. Daardoor komen meer mensen terecht in een leven dat bij hen past.

Ikzelf word gelukkig als ik kan blijven werken, ook al ben ik 78. Dat geldt niet voor iedereen. Ik geniet ook van een fijn huwelijk en prachtige kinderen en kleinkinderen. En net als bij veel anderen ken ik ook tegenslag. Ik heb helaas een ongeneeslijke zieke, de ziekte van Kahler, een soort van bloedkanker. Ik voel me er vooralsnog goed bij, Dat is overigens niet uitzonderlijk, want de meeste mensen zijn ook op hun sterfbed nog redelijk gelukkig. Gelukkig kan ik mijn werk nog doen. Ik onderzoek nu waarom Denen iets gelukkiger zijn dan Nederlanders, terwijl we als volken best veel overeenkomsten hebben. Dat extra geluk zit in kleine dingen. De kwaliteit van de overheid is daar net een tikje beter, net als de vrouwenemancipatie, en ze drinken aanzienlijk meer bier. Die verschillen maken mijn werk interessant.’

Lees meer over: Mentale fitheid en Samen leven

Registreer nu bij RADAR+

RADAR+ biedt waardevolle tips om het beste van je leven te maken! Maak nu een gratis account aan en lees meteen meer!

Registreer nu

Log in om de reacties te lezen (6)

Jack Schoonbrood
21-01-2022 om 19:43

Een mooi artikel. Stimuleert om meer over het onderwerp te weten te komen.
Helpt waarschijnlijk, zeker in deze tijd, om het geluksgevoel van velen te verhogen. Nu nog het boek winnen (geluk moet je afdwingen? of gewoon een handje helpen?) om een dieper inzicht te verkrijgen en dat uit te kunnen dragen.

Praat mee