Het paleo-dieet. Eten als een oermens

Het paleodieet, of beter gezegd: eten als een oermens. Je zou er slanker, fitter en sterker van worden. Maar klopt dat wel? Voedingsjournalist Loethe Olthuis at vijf weken lang ‘paleo’.

Wat is paleo?

Dat spreekt me wel aan: eten als onze verre voorouders, de rondtrekkende, stoere jagers-verzamelaars die leefden van wat de natuur hun bood. Vertaald naar nu betekent dat: veel groenten, fruit, noten en zaden, met vlees, vis en eieren. En geen bewerkte of kant-en-klare producten, snacks, zoetigheid, frisdrank, alcohol en chips.
Maar óók geen aardappels, zuivel, peulvruchten, brood of andere graanproducten. Waarom eigenlijk niet? Oermensen gingen zulke voedingsmiddelen pas eten toen ze zich gingen settelen en boer werden, zo tussen de acht- en tienduizend jaar geleden. Maar volgens paleo-aanhangers is dat evolutionair gezien nog maar pasgeleden en hebben onze genen zich daar nog niet aan aangepast. Daarom zouden wij, net als de jagers-verzamelaars, bijvoorbeeld gluten (in tarwe) en lactose (in zuivel) lastig kunnen verteren.
Het paleodieet blijkt best tegenstrijdig. Ik verwachtte dierlijke vetten, zoals reuzel en eendenvet op het paleomenu en geen maisolie (graan). Olijf- en notenolie en nota bene kokosolie mogen ook. In alles wat ik lees over paleo zie ik overigens het woord ‘kokos’: kokosmeel, kokosrasp, kokosmelk… Vreemd, ik denk niet dat de Europese oermens ooit een kokosnoot zag. En ik vraag me ook af of jagers-verzamelaars olie uit noten konden persen.
Er blijken meerdere scholen in paleo, die elkaar meer of minder overlappen (zie kader). Ik besluit met de strengste stroming te beginnen: die van Richard de Leth en zijn OERsterk eten-boeken. De Leth raadt vooral wild, wilde vis, schaal- en schelpdieren en biologisch gevogelte aan, aangevuld met eieren, kokosolie, olijfolie en roomboter, bio-seizoensgroenten, vruchten en noten. Klinkt best goed.


WEEK 1 Geen havermout, wel kokos

Eerste hindernis: het ontbijt. Havermout met (soja)melk, zoals ik gewend ben, mag niet, gewone yoghurt of brood al helemaal niet. Ik besluit tot een kom gemengd fruit met een flinke hand noten erover en een theelepeltje honing. Best lekker, maar elke dag? Tegen lunchtijd rammel ik en ik besluit om voortaan het ontbijt-bananenbrood te maken uit De Leths kookboek: met banaan, kokosmeel (!), amandelmeel, dadels, kokosmelk en eieren. Goed te eten en aardig vullend. De lunch is wel simpel. Een lekkere salade van kerstomaatjes, avocado, rucola, gerookte bio-kipfilet en pijnboompitjes, met een dressing van olijfolie, citroensap, mosterd en een drupje honing. Nee, geen broodje erbij. Als broodfan moet ik daar echt van afkicken… ’s Avonds: bio-zalm met gegrilde courgette en paprika, uit de tuin. O nee, ik zie tot mijn ontzetting dat De Leth ook geen fan is van tomaat, paprika en aubergines: alle drie uit de giftige nachtschadefamilie. Oké, de Nederlandse oermens had ook vast geen paprika op het menu.


WEEK 2 Voor de dikke portemonnee

Na een paar flinke paleoblunders, zoals aardappelpuree (knolselderijpuree mag wel!), begin ik te wennen, al blijft het ontbijt lastig. Ik zou natuurlijk een groentenomeletje kunnen maken, maar ik vind iets zoets ’s ochtends wel lekker. Dus heb ik nu ‘oercrackers’ gemaakt, met noten, zaden en kokosolie, besmeerd met amandelpasta en banaan; notenbrood met gedroogde vruchten en alternatieve ‘ontbijtgranen’ van amandel en kokos. Ik vervang (soja)melk nu door amandel- of kokosmelk. Nogal veel gedoe en de kokos komt nu al mijn neus uit. Al die zaden en noten liggen bovendien behoorlijk zwaar op de maag. Bij de lunch eet ik nu óf soep van gepureerde groenten, óf een salade met kip, vis of ei. ’s Avonds weer kip, vis of een omelet, met veel geroosterde of gewokte groenten en één keer hertenbiefstuk op de barbecue. Best lekker allemaal, maar ik mis rijst of pasta. Van ‘bloemkoolrijst’ gaat mijn maag na een uurtje ontzettend knorren. Voordeel: de ingrediënten voor ‘oer’ eten zijn overal te krijgen. Nadeel: mijn wekelijkse boodschappen zijn een stuk duurder geworden. Logisch: ik eet veel bio-vlees en dure vis, en noten zijn ook niet goedkoop. Ik moet zeggen dat ik wel uitkijk naar wat meer variatie, de zalm en kip heb ik nu wel gezien.

Ik heb best vaak honger en ik verveel me. Zo creatief als ik werd tijdens de maand dat ik vegan at, zo saai vind ik koken nu

LOETHE OLTHUIS

WEEK 3 Suiker en vlees

Deze week ga ik over naar ‘mainstream-paleo’, zoals in de lifestyleglossy Paleo wordt gepromoot. ‘Energiek en fit door oergezond eten,’ staat erop. Veel recepten zien er lekker uit. Wat is er anders dan bij Richard de Leth? Ik mag véél meer soorten vlees, zelfs ‘bewerkt vlees’, zoals worst en spek. En alle groenten, dus ook paprika, tomaat, aubergine en zoete aardappel. Tot mijn verbazing staat er in Paleo ook veel zoet gebak, weliswaar zonder ‘gewone’ suiker, maar wel met honing, dadels, ahornsiroop of kokosbloesemsuiker, allemaal bol van de… suiker. Verder heb je er bijvoorbeeld amandel-, tapioca-, kokos-, kastanje- of teffmeel voor nodig, ingrediënten die én poepduur zijn én lastig verkrijgbaar. Door corona ben ik al niet happig op winkelbezoek en bovendien moet ik voor een natuurwinkel naar de stad, dus kokos- en amandelmeel scoor ik online. Maar andere exotische ingrediënten, zoals ‘coconut aminos’, een soort vervanging van sojasaus, laat ik voor wat ze zijn. Wat zulke producten met ‘oer’ te maken hebben, is me ook een raadsel. Maar goed, Paleo wijst me wel op amandelyoghurt als zuivelvervanger bij het ontbijt (lekker met bessen!) en het is een verademing om een salade met chorizo, paprika en tomaat te kunnen eten, of pompoencurry met runderstoof. De hoeveelheid vlees die ik elke dag binnenkrijg, begint me wel behoorlijk tegen te staan. Voor dierenwelzijn, milieu en klimaat zouden we juist minder vlees moeten eten in plaats van meer. Maar als ik alles optel, kom ik nu toch snel aan 300 tot 400 gram vlees en/of vis per dag, een idioot grote hoeveelheid. Ik probeer zo veel mogelijk af te wisselen met ei en noten. Helaas zijn peulvruchten – prima duurzame en goedkope vleesvervangers – niet paleo.

De ingrediënten voor ‘oer’ eten zijn overal te krijgen. Maar mijn wekelijkse boodschappen zijn een stuk duurder geworden

loethe olthuis

WEEK 4 Niet fitter, wel saaier

Nog steeds aan de ‘gewone’ paleo. Voel ik me nu fitter? Eh… eigenlijk niet. Ik heb vooral vaker last van mijn darmen, misschien door de vele noten of de grote hoeveelheid vlees. Veel groenten at ik toch al, dat is niet meer geworden. Ben ik slanker? Ik heb best vaak honger omdat de maaltijden niet lang verzadigen, maar afvallen doe ik nauwelijks: nu was ik niet te dik, dus dat scheelt waarschijnlijk ook. En ik verveel me. Zo creatief als ik werd tijdens de maand dat ik vegan at, zo saai vind ik het koken nu. Met groenten en kruiden kun je weliswaar genoeg variëren, maar telkens vlees of vis? En amandelsaus in plaats van pindasaus (pinda’s zijn peulvruchten!) klinkt best lekker, maar niet bij de gadogado.

Wie heeft paleo bedacht? De Amerikaanse arts Loren Cordain schreef in 2002 het boek Het paleodieet. Het boek rekende af met het moderne Amerikaanse voedingspatroon vol calorieën, bewerkte voedingsmiddelen, ongezonde vetten, zetmeel, suiker en zout. Cordains ‘oertijd-eten’ was meteen een doorslaand succes in de Verenigde Staten. Maar na Cordain hebben anderen vaak hun eigen versies van paleo bedacht, die nogal kunnen variëren. Bovendien zijn sommige adviezen van paleo-deskundigen dubieus. Zoals het advies om geen kraanwater te drinken of paddenstoelen als eiwitbron te nemen (ze bevatten hoogstens 3 procent eiwit); het promoten van kokosolie (vol verzadigd vet) en kokoswater (nul voedingswaarde) als ‘superfoods’ of het verguizen van ‘vervuilde’ kweekvissen zoals pangasius en tilapia (beide schoner dan wilde vis). Voor gezonde mensen heeft het vermijden van zuivel, bonen en volkorengranen bovendien geen enkele wetenschappelijke basis. Als je toch paleo wilt proberen, lees dan het boek Paleo 2.0 van Evert Berkelaar. Dat geeft verreweg de meest onderbouwde adviezen.


Week 5 Paleo in een modern jasje

Deze week ga ik over op Paleo 2.0, de paleostroming van docent orthomoleculaire voeding Evert Berkelaar, die er een behoorlijk technisch boek over heeft geschreven (met prima recepten). Zijn visie op wat onze jager-verzamelaar-voorouders aten, lijkt me meer te stroken met de wetenschappelijke inzichten. Zo mag je van hem peulvruchten eten, want er zijn genoeg ‘wilde’ peulvruchten, zoals erwten en lupine: waarom zouden onze voorouders die hebben laten staan? Ook ‘oude’ wilde granen en graanachtigen, zoals boekweit, quinoa, wilde rijst en haver en zelfs gefermenteerde zuivel, zoals kaas en yoghurt zijn toegestaan in Paleo 2.0. Waarschijnlijk waren de genen van de oer-Europeanen zo’n 8500 jaar geleden al aangepast om lactose te verteren, zegt Berkelaar. Ook orgaanvlees staat op het 2.0-menu, oermensen aten echt niet alleen de filetjes, maar het hele dier. Berkelaar staat ook kritisch tegenover al de suikerrijke knutselbaksels die gangbaar zijn in de ‘gewone’ paleo. Helaas adviseert hij nog steeds de door mij zo langzamerhand verfoeide kokos en minstens 300 gram vlees of vis per dag, met 600 gram (!) groenten en fruit. Maar Paleo 2.0 is verder een verademing. Een bakje bio-yoghurt met aardbeien en walnoten of een linzensalade met wortel, venkel, appel en boerenkaas bij de lunch: heerlijk. En van ’s avonds quinoa met geroosterde bloemkool en paprikasaus word ik in ieder geval vrolijker. Toch zal ik blij zijn als ik volgende week weer ‘gewoon’ ga eten. In ieder geval met véél minder dierlijke producten, mijn grootste bezwaar tegen het paleodieet. Sommige dingen houd ik erin: zo is groentesoep of een salade als lunch een goed idee, maar dan wel zonder of met veel minder vlees en met een lekker volkorenbroodje erbij. Ik verheug me al op havermout en zelfgemaakte muesli. En op aardappels. Dat zijn vast mijn Nederlandse roots, al zijn die misschien ‘jonger’ dan die van mijn oer-voorvaders…

Is paleo gezond? Ja en nee. Ja, omdat je veel groente, fruit en noten eet en geen of weinig suiker, alcohol en bewerkte voedingsmiddelen. Bovendien krijg je meer dan genoeg eiwitten binnen. Nee, omdat je geen peulvruchten, (volkoren)granen of zuivelproducten eet, voedingsmiddelen die juist grote gezondheidsvoordelen hebben. Bovendien is de vleesconsumptie bij paleo erg hoog. Dat is niet alleen ongezond, maar ook nog eens heel belastend voor milieu en klimaat. Verder weten we nog steeds niet precies wat de oermens nu wel of niet at, en ook niet hoe gezond dat voedingspatroon eigenlijk was. Het is maar de vraag of het zo gemakkelijk was om elke dag aan vlees te komen, misschien leefden onze rondtrekkende voorouders wel vooral van knollen, wilde peulvruchten, bessen, noten en groenten. Goed, obesitas en diabetes kwamen niet voor in de oertijd, maar jagers-verzamelaars werden vaak maar een jaar of dertig. Uit opgravingen is gebleken dat ze regelmatig slijtageziekten als artrose en gebitsproblemen hadden en tekorten aan mineralen, zoals calcium.

Lees ook deze bijlage
Voedingstrend

Voedingstrend: Paleo

Een van de voedingstrends waar je tegenwoordig veel over hoort, is het Paleodieet. Het is geen afvaldieet, maar een manier van eten.

Verder lezen
Dit is een bijlage van:
Lees meer over: Gezond gewicht

Registreer nu bij RADAR+

RADAR+ biedt waardevolle tips om het beste van je leven te maken! Maak nu een gratis account aan en lees meteen meer!

Registreer nu