Zo maak je je kind weerbaar

Het is nogal een klus om kinderen te begeleiden bij de kleine en grote drama’s in hun leven. Hoe leer je je kind omgaan met uitdagingen, heftige emoties, vervelende huiswerkopdrachten en schoolpleinruzies? Tien tips om je kind stevig in zijn schoenen te zetten.

Tip 1 Ontrafel wat de boodschap achter het gedrag van je kind is

Je kind gooit gefrustreerd zijn huiswerkopdracht door de woonkamer en stampt de kamer uit. Als ouder ben je geneigd om meteen te reageren op het gedrag van je kind. Logisch, daar heb je op dat moment last van. Toch is het handiger om voorbij die eerste irritatie te kijken en te ontrafelen waaróm je kind zijn schrift door de kamer gooit. Snapt hij de sommen niet? Is er iets vervelends op het schoolplein gebeurd? Wil hij liever voetballen met de buurkinderen? Als je weet waarom je kind emotioneel reageert, kun je reageren op de achterliggende boodschap. ‘Ik snap dat je zin hebt om te gaan voetballen. Als je nu een halfuur gefocust werkt, kun je daarna nog een uur naar buiten.’ Je kind voelt zich gezien en blijft minder lang hangen in negatieve emoties. Kortom: als je het gedrag van je kind gaat zien als een boodschap, kun je effectiever en met meer compassie reageren.

Tip 2 Geef ruimte aan de gevoelens van je kind

Elk kind ervaart regelmatig gevoelens van boosheid, onmacht en verdriet, maar weet niet altijd waar ze vandaan komen. Als ouder kun je je kind helpen door samen te kijken waar die gevoelens vandaan komen. Als je stilstaat bij emoties, ze niet bagatelliseert of niet meteen met een oplossing op de proppen komt, helpt dat je kind inzicht krijgen in wat hij nu precies voelt. Je kunt je kind daarmee helpen door woorden te geven aan wat je ziet. ‘Ik snap dat je mee wilt doen aan het spel, maar laat je zusje nu even met rust. Ze wil graag even alleen spelen.’ Als je regelmatig het gevoel van je kind in woorden vangt, voelt het zich niet alleen gezien door jou als ouder, maar leert het zichzelf ook beter kennen.

Door ingrijpende gebeurtenissen na te vertellen, kan het kinderbrein het gaan verwerken

Tip 3 Laat je kind moeilijke ervaringen navertellen

Is je kind overweldigd door een verdrietige of nare gebeurtenis? Dan helpt het om daar samen over te praten. Door ingrijpende gebeurtenissen na te vertellen, krijgt je kind grip op de situatie en kan het brein aan de slag met het verwerkingsproces. Dat werkt trouwens ook voor volwassenen! Je kunt deze strategie al inzetten als je kind nog heel jong is. Als je merkt dat je baby iets meemaakt wat hij niet fijn vindt, kun je dat benoemen: ‘Ik haal je nu uit bad, dat vind je niet fijn. Het is ook een beetje koud. Ik ga je snel aankleden.’ Als je kind groter wordt, kun je samen praten over een nare ervaring. ‘Ik merk dat je verdrietig bent omdat oma dood is. Vertel eens, wat mis je het meest aan haar?’

Tip 4 Leer je kind te focussen op kleine stappen

Negatieve gedachten als: dit is veel te moeilijk, het gaat me nooit lukken, of: ik durf dit echt niet, helpen je kind niet vooruit. Als je je kind de metafoor uitlegt van een trap waarop je steeds een stapje hoger gaat, maak je een lastige klus beter behapbaar. ‘Ik zie dat je het moeilijk vindt om aan de slag te gaan met je werkstuk. Kijk, je hebt al wel een heleboel gedaan: een onderwerp gekozen, een boek gelezen en iemand geïnterviewd. Wat is de volgende stap die je kunt zetten?’ Of: ‘Ik begrijp dat je het spannend vindt om een week op zeilkamp te gaan. Zou het je kunnen helpen om eerst eens een nacht bij Sophie te gaan logeren? Dan kun je alvast oefenen met een nacht niet thuis slapen.’ Met deze techniek leer je je kind dat als je stap voor stap een ingewikkelde situatie tackelt, je geen slachtoffer hoeft te zijn van de situatie, maar zelf het heft in handen neemt.

Tip 5 Leer je kind de pauzeknop in te zetten

Sophie (14) raakt elke keer als ze een toets maakt in paniek omdat ze is bang dat ze een black-out krijgt. Van haar vader krijgt ze een simpel armbandje. Samen spreken ze af dat zodra ze de paniek op voelt komen, ze naar het armbandje kijkt. Dat herinnert haar aan een ander woord det met een a begint: ademhalen. Op dat moment kan ze rustig ademhalen, haar schouders laten zakken en positieve gedachten oproepen. Zo voorkomt Sophie dat ze bij elke toets meegesleurd wordt door emoties. Je kunt je kind ook de metafoor van een vulkaan uitleggen. ‘Je kunt je gevoelens zien als een vulkaan. Zolang je laag op de berg zit, voel je je rustig en tevreden. Maar als je grote gevoelens krijgt en boos wordt, ga je steeds hoger op de berg. Als je aan de top komt, barst je uit. Je begint te schreeuwen, gooit met spullen of slaat er op los. Zou het niet fijn zijn om jezelf tegen te kunnen houden, zodat je niet gaat uitbarsten? Het enige wat je hoeft te doen als je voelt dat je gaat uitbarsten: even pauzeren. Je mag nog steeds boos of van streek zijn, als je maar even pauzeert. Dan kun je nadenken over een goede reactie of iemand om hulp vragen.’

Tip 6 Leer je kind dat het leven een reis vol inspanningen en ontdekkingen is

Het leven is geen aaneenschakeling van gemakkelijke successen. Het getuigt van liefde om niet te proberen alle hobbels in de weg glad te strijken voor je kind. Juist op de momenten dat je kind een ruzie zelf moet oplossen, kan het veel leren. Als je een kind te veel beschermt tegen ongemak, communiceer je ongewild dat je denkt dat hij een moeilijke situatie niet zelf kan oplossen. Laat je kind worstelen met besluiteloosheid, ongemak en teleurstelling. Dat maakt een kind sterk. Het is jouw taak om naast je kind te staan, terwijl je hem de ruimte geeft om problemen zelf op te lossen en te ontdekken dat hij meer kan dan hij aanvankelijk misschien dacht.

Elke keer dat je kind iets spannends of moeilijks doet, en het lukt, groeit zijn zelf­vertrouwen

Tip 7 Vergroot het zelfvertrouwen

Als je kind vertrouwen heeft in zichzelf, durft hij makkelijker nieuwe uitdagingen aan te gaan, zit hij lekkerder in zijn vel en maakt hij fouten zonder meteen enorm te balen. Je kunt het zelfvertrouwen van je kind een boost geven door hem te stimuleren uitdagingen aan te gaan. Elke keer dat hij iets spannends of moeilijks doet, en het lukt, groeit zijn zelfvertrouwen.

Tip 8 Leer je kind hoe hij zichzelf kan kalmeren

Ademhaling is een krachtige tool in het grip krijgen op emoties. Doe je kind voor hoe hij zijn ene hand op de borst en de andere hand op de buik kan leggen en laat hem voelen hoe zijn adem door zijn lichaam stroomt. Je kind zal ervaren dat bewust ademhalen rustgevend is. Als je dit elke dag oefent – bij het naar bed gaan bijvoorbeeld – kan je kind deze oefeningen inzetten als hij wordt overspoeld door emoties. Je kind weet dan: het is oké is om me ongemakkelijk of bang te voelen, maar ik kan met deze lastige situatie omgaan omdat ik mezelf tot rust kan brengen. Zo creëer je sterke mensen.

Tip 9 Stimuleer een groei-mindset

Sommige kinderen geloven dat ze zelf geen invloed hebben op wat ze wel of niet goed kunnen. Ze denken dat ze altijd moeten scoren en geven snel op als het moeilijk wordt. Ze denken dingen als: ik doe het toch fout, dus ik stop maar. Of: ik ben niet slim genoeg, of: dit is nou eenmaal hoe ik ben. Geen fijne gedachten dus. Die kinderen hebben een vaste mindset. Tegenhanger daarvan is de groei-mindset. Met deze mindset gelooft je kind dat hij beter in iets kan worden als hij maar oefent: ik ben nu nog niet goed in rekenen, maar door veel te oefenen word ik er steeds beter in. Als ouder kun je de groei-mindset stimuleren door je kind frustratie te laten ervaren, in plaats van zelf de oplossing aan te dragen. ‘Lastig hè, om een olifant te tekenen. Als je blijft oefenen, zul je zien dat het steeds beter gaat.’ Daarnaast kun je complimenten en feedback geven die gericht zijn op het proces en niet op het resultaat. ‘Ik zie dat je goed je best hebt gedaan!’

Laat je kind worstelen met besluiteloosheid, ongemak en teleurstelling. Dat maakt hem sterk

Tip 10 Leer je kind kijken door de lens van empathie

Leer je kind wat empathie is door zijn nieuwsgierigheid naar de gevoelens van de ander aan te wakkeren. ‘Ik vraag me af waarom Freddy zo reageerde’, of: ‘Hoe zou het zijn voor Emma als ze niet mag meespelen?’ Daarnaast kun je je kind leren om liefde en medeleven over te brengen wanneer iemand pijn heeft. Empathie gaat zelden over advies geven, wel over luisteren en aanwezig zijn. Je kind zinnen leren als ‘dat moet echt pijn doen’ of ‘ik weet niet wat ik moet zeggen, maar ik vind het heel erg voor je’, zijn fantastische zinnen als onderdeel van zijn sociale vocabulaire.

Met dank aan orthopedagoog Simone Spanjaard van Opvoedinzicht. Bron: Het ja-brein – moed, nieuwsgierigheid en veerkracht bij je kind stimuleren.

Lees ook deze bijlage

‘Mam, ik ben te dik’

Wat kun je doen als je kind (iets) te zwaar is? Hoe ­voorkom je ongezond dieetgedrag en een laag zelfbeeld? En hoe geef je zelf het goede voorbeeld?

Verder lezen
Lees meer over: Mentale fitheid en Opvoeden

Registreer nu bij RADAR+

RADAR+ biedt waardevolle tips om het beste van je leven te maken! Registreer je nu gratis en lees meteen meer!

Registreer nu