Weet wat je eet

Is suiker gif? Krijg je kanker van zoetstoffen? Is koffie slecht voor de baby in je buik? Er is de laatste jaren veel te doen over voedselveiligheid. Wat kun je nou met een gerust hart eten en wat niet? 13 veelgestelde vragen op een rij.

Is suiker verslavend?

Vraag 1
Is het slecht voor de baby als ik koffiedrink tijdens de zwangerschap?

Als een zwangere vrouw koffiedrinkt, drinkt haar baby met haar mee. Klinkt gezellig, maar baby’s kunnen cafeïne pas goed afbreken als ze ongeveer zes maanden oud zijn. Bij een volwassene is de cafeïne na 10 uur uit het bloed verdwenen, bij een ongeboren baby pas na 100 uur. Uit onderzoek bleek dat een tot twee kopjes koffie per dag niet erg is. Maar bij meer dan drie tot vier kopjes per dag is er wel een verband gevonden met een laag geboortegewicht, een grotere kans op vroeggeboorte of zelfs een miskraam. Omdat cafeïne ook via de moedermelk in het bloed van je baby komt, is het ook verstandig om met koffie te minderen als je borstvoeding geeft.

Vraag 2
Is suiker echt gif?

Suiker zit van nature in heel veel voedingsmiddelen: in fruit en groenten, melk en yoghurt. Van zulke ‘interne’ suikers eet je niet snel te veel. Maar toegevoegde suikers in koek, toetjes, broodbeleg, snoep en frisdrank hebben nadelen, net als zogenaamde ‘vrije suikers’: suikers die zijn ‘vrijgemaakt’ uit hun natuurlijke omgeving (bijvoorbeeld sinaasappelsap in plaats van een sinaasappel). Zulke producten bevatten namelijk een concentratie suikers die je in natuurlijke voedingsmiddelen niet snel zult vinden en daardoor krijgen we er snel te veel van. Suiker levert veel calorieën en als je veel suikerhoudende producten eet of drinkt kan dat gezondheidsproblemen geven, zoals vermoeidheid, obesitas, diabetes type 2 en beroertes. Suiker is geen gif, maar veel suiker is beslist riskant.

Vraag 3
Mag je spinazie opnieuw opwarmen?

Ja hoor, geen probleem. Vroeger werd het afgeraden omdat spinazie, net als bijvoorbeeld bietjes en sla, de stof nitraat bevat. Als je bereide spinazie nog een keer opwarmt en langzaam laat afkoelen, kan nitraat door bacteriën worden omgezet in de ongezonde stof nitriet. Maar intussen weten we dat de hoeveelheid nitriet die vrijkomt bij opwarmen te klein is om effect te hebben.

Vraag 4
Eieren zijn toch slecht voor je cholesterol?

Eidooiers bevatten inderdaad veel van de vetstof cholesterol. Maar cholesterol is niet alleen slecht: het meeste ervan wordt aangemaakt door ons eigen lichaam. Cholesterol is namelijk belangrijk voor het functioneren van onze hersenen en het herstel van beschadigde weefsels. Het wordt via ons bloed vervoerd naar de plekken waar het nodig is.
Er zijn twee soorten cholesterol: LDL en HDL. Ze zijn allebei nuttig. In principe zorgt je lichaam dat je precies genoeg van beide in je bloed hebt. Maar soms werkt dat regelmechanisme minder goed en kan een scheve verhouding tussen HDL en LDL ontstaan. Dan kan een teveel aan LDL blijven plakken aan de wanden van je bloedvaten, waardoor ze nauwer worden en je hart- en vaatproblemen kunt krijgen. Waardoor kan dit regelmechanisme verstoord raken? Erfelijkheid kan een rol spelen, maar het komt vooral door een ongezonde leefstijl met roken, weinig beweging, ongezond eten en overgewicht. Eieren hebben maar een kleine invloed op je cholesterolpeil. Voor de meeste mensen is een eitje per dag geen enkel probleem.

Zet de airfryer niet hoger dan 180 °C: ook in hete lucht kunnen zich ongezonde stoffen vormen

Vraag 5
Word je ziek van bestrijdingsmiddelen op vruchten/groenten?

Nee. De kans dat er residuen van bestrijdingsmiddelen zitten op Nederlandse groenten en fruit, is heel klein. De hoeveelheid bestrijdingsmiddelen, de gebruikte middelen en de spuitfrequentie zijn hier aan strenge regels gebonden. Kasgroenten zijn meestal niet bespoten en zijn dus het ‘schoonst’. Op biologische groenten en fruit worden helemaal geen chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt.
Op buitenlandse groenten en fruit kunnen wel meer resten zitten van bestrijdingsmiddelen, vooral als ze van buiten de Europese Unie komen.
Maar word je nou ziek als je bijvoorbeeld sinaasappels uit Zuid-Afrika eet? Nee. Afgezien van het feit dat je een sinaasappel schilt: gemiddeld zitten er zo weinig bestrijdingsmiddelen op groenten en fruit, waar ze ook vandaan komen, dat de negatieve gezondheidseffecten daarvan te verwaarlozen zijn. Het grootste gezondheidsrisico is het te weinig of niet eten van groente en fruit!
Maar het gebruik van bestrijdingsmiddelen vormt wél een grote bedreiging voor de biodiversiteit en voor vogels, bijen, vlinders en andere insecten. Dat kan dus een reden zijn om voor biologisch te kiezen.

Wie controleert ons voedsel?
In ons land controleert de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) ons eten op veiligheid. Daarbij hanteren ze de eisen voor voedselveiligheid die zijn vastgelegd in de Nederlandse Warenwet en/of in Europese wetgeving. De NVWA kan natuurlijk niet elke producent, transporteur, verwerker, restaurantkeuken of winkel controleren: dat doen ze steekproefsgewijs. Bij ‘slechte’ bedrijven komt de NVWA vaker dan bij bedrijven die hun zaken goed voor elkaar hebben. Bedrijven kunnen een beperkt aantal waarschuwingen krijgen: als ze hun leven dan niet gebeterd hebben, moeten ze de deuren sluiten. Over het algemeen is daardoor de voedselveiligheid in Nederland behoorlijk goed gewaarborgd. Toch gaat het af en toe mis, bijvoorbeeld door te weinig controleurs bij de NVWA. Denk aan de schandalen rond slachthuizen het afgelopen jaar.

Vraag 6
Zijn E-nummers gevaarlijk?

Nee. Een stof met een E-nummer is door de European Food Safety Authority (EFSA) onderzocht op veiligheid én goedgekeurd. E-nummers worden altijd in heel kleine hoeveelheden toegevoegd. Veel E-nummers komen ook van nature voor in voedingsmiddelen, denk aan E300, vitamine C; E440, pectine, een verdikkingsmiddel uit appels. Of E162, de natuurlijke kleurstof bietenrood. Van een paar E-nummers moet je niet te veel binnenkrijgen, maar dat lukt echt niet als je normaal eet. Het gaat om E250, natriumnitriet, en E251, natriumnitraat, conserveermiddelen die worden gebruikt om gehakt of vleeswaren tegen bederf en verkleuring te beschermen. Nitraat en nitriet hebben een slechte naam omdat ze kunnen worden omgezet in kankerverwekkende stoffen. Klinkt dat verontrustend? Zonder E250 en E251 is het onmogelijk om vleeswaren te maken; vooral gemalen vlees zou heel snel besmet raken met bacteriën als Clostridium botulinum, een van de meest giftige stoffen ter wereld. Een besmetting is vrijwel altijd dodelijk. En dat is een véél groter gezondheidsrisico dan het toevoegen van een klein beetje E250 of E251.

Vraag 7
Krijg je kanker van aspartaam en andere zoetstoffen?

Nee. Zoetstoffen zijn door de Europese voedselwaakhond EFSA gecontroleerd en veilig bevonden. Een zoetstof als aspartaam behoort tot de best gecontroleerde stoffen die er zijn, en ondanks al het tumult op internet blijkt keer op keer dat deze zoetstof voor vrijwel iedereen volstrekt veilig is. Alleen de kleine groep mensen met de zeldzame erfelijke ziekte fenylketonurie (PKU) moet oppassen met aspartaam. Sommige zoetstoffen, zoals xylitol en mannitol, veroorzaken bij sommige mensen darmklachten of winderigheid. Maar kanker? Echt niet!

Vraag 8
Is vis tegenwoordig nog wel gezond?

In vis, maar ook in bijvoorbeeld zuivel, vlees en eieren kunnen stoffen zitten die er niet in thuishoren, zoals microplastics, dioxine, kwik en pcb’s (polychloorbifenylen). Die komen via allerlei milieuvervuiling in ons eten terecht. Maar de vis die tegenwoordig in de winkel ligt, is zo schoon dat we er zonder problemen van kunnen eten. Winkelvis wordt regelmatig getest door de Voedsel- en Warenautoriteit. Als de concentraties gif boven de vastgestelde norm uitkomen, wordt de vis van de markt gehaald, maar dat komt heel weinig voor. En de gezondheidsvoordelen van één keer per week (vette) vis eten wegen ruimschoots op tegen eventuele verontreinigingen, zegt het Voedingscentrum.

Vraag 9
Worden kinderen hyperactief van suiker?

Er is geen enkel bewijs dat kinderen extra actief worden door het eten van suikerrijke voedingsmiddelen, maar ze kunnen wel een ‘dip’ krijgen. Het suikergehalte in je bloed stijgt direct na veel zoetigheid, waardoor je lichaam insuline aanmaakt om die piek weer omlaag te krijgen. Daardoor daalt de bloedsuiker soms heel snel, waardoor je moe en duizelig wordt: kinderen zouden dan extra druk kunnen worden om dat te compenseren. Dat kinderen hyperactief worden van zoetstoffen is onwaarschijnlijk, want zoetstoffen laten het suikergehalte in je bloed niet stijgen en je lichaam hoeft dus geen insuline aan te maken.

Vraag 10
Is flessenwater niet gezonder dan kraanwater?

Absoluut niet! Nederlands drinkwater is superschoon: daar kan geen flesjes water tegenop. Voor kraanwater gelden veel strengere eisen dan voor flessenwater. Nederlands kraanwater komt vaak uit dezelfde bronnen als flessenwater. Zo komen Bar-le-Duc en Sourcy uit een bron op de Utrechtse Heuvelrug, maar het Utrechtse kraanwater ook. We halen ook drinkwater uit het IJsselmeer en de grote rivieren. Alle kraanwater wordt gezuiverd in waterzuiveringsinstallaties.
Hoe zit het dan met resten van drugs of medicijnen ? Die kunnen inderdaad (nog) niet voor 100% worden verwijderd. Maar wat we uiteindelijk binnenkrijgen is zo weinig, dat er geen risico’s voor de gezondheid zijn.

Voedselveiligheid? Je hebt het zelf in de hand
Volgens het RIVM vindt ruim 40 procent van de voedselinfecties thuis plaats. Dat heeft niets te maken met onbetrouwbare of ziekmakende producten, maar met onvoldoende hygiëne of verkeerde behandeling van het voedsel. En uiteindelijk is een ongezond voedingspatroon een grotere bedreiging voor de gezondheid dan welke toevoeging of voedselinfectie dan ook.

Vraag 11
Word je ziek van voedsel na de houdbaarheidsdatum?

Er zijn twee soorten houdbaarheidsdata: THT en TGT. THT staat voor ‘Ten minste Houdbaar Tot’. THT garandeert dat tot die datum de smaak, kwaliteit en kleur van het voedingsmiddel niet achteruit zijn gegaan. Maar veel voedingsmiddelen zoals zuivelproducten kun je na de THT-datum nog prima eten. Gebruik je neus, ogen en mond: als het er nog goed uitziet, ruikt en smaakt, is er geen probleem. Dat is anders met TGT: Te Gebruiken Tot. TGT staat op bederfelijke voedingsmiddelen zoals vlees, vis, voorgesneden groenten en koelverse maaltijden. De TGT-datum is de laatste dag waarop je het product nog veilig kunt eten: na deze datum kunnen er te veel bacteriën in zitten. Die kun je vaak niet zien, ruiken of proeven, maar je kunt er wel ziek van worden. Je kunt vis of vlees tot op de TGT-datum nog wel invriezen, dan verleng je de houdbaarheid met ongeveer drie maanden.

Vraag 12
Is rabarber in de zomer giftig?

Ja en nee. Rabarber is zuur door oxaalzuur, een stof die ook in spinazie, postelein, knolselderij en pastinaak zit. Oxaalzuur onttrekt calcium aan je lichaam. Maar met mate oxaalzuur kan geen kwaad: je tanden worden er hoogstens stroef van. Rabarberbladeren kun je beter niet eten omdat ze veel meer oxaalzuur bevatten dan de stelen. Die stelen kun je tot ongeveer 21 juni, de langste dag, rustig eten. Daarna neemt de hoeveelheid oxaalzuur in de plantenstelen te veel toe. Het maakt overigens niet uit of je rabarber rauw of gekookt eet, met of zonder suiker: de hoeveelheid oxaalzuur blijft gelijk, in gezoete rabarber proef je het zuur alleen minder.

Suiker kan zorgen voor geestelijke verslaving, vooral als je zoete producten gebruikt als troost of beloning

Vraag 13
Is suiker verslavend?

Ja en nee. Anders dan bij bijvoorbeeld alcohol en drugs geeft suiker geen fysieke verslaving: je krijgt geen afkickverschijnselen als je ermee stopt. Maar suiker kan wel zorgen voor geestelijke verslaving, vooral als je zoete producten gebruikt als troost of beloning. Als we iets zoets en/of vets eten, produceren onze hersenen dopamine, een stofje dat je een gevoel van tevredenheid en welzijn geeft. Maar sommige mensen hebben steeds meer zoetigheid nodig om dat gevoel te krijgen: één snoepje volstaat niet meer, alleen tien of twintig. Dat kan wel degelijk voor lichamelijke problemen zorgen, net als ‘echte’ verslaving. 

Vijf eetgewoontes die ongezonder voor je zijn dan je dacht

  • Verkeerd barbecueën.
    Af en toe barbecueën is supergezellig, maar het verkeerd doen brengt gezondheidsrisico’s met zich mee. Als vlees en vis lang buiten de koelkast liggen en niet gaar genoeg worden gebakken, vergroot je de kans op bacteriegroei en voedselinfectie. In verbrande randjes aan je vlees, vis en groenten wordt de giftige stof acrylamide gevormd. De rook van een barbecue bevat fijnstof en zogenaamde PAK’s, ongezonde verbrandingsstoffen. En ten slotte eet je bij een gemiddelde barbecue vaak veel meer ongezonde producten (vlees, vette sauzen, wit brood) dan gezonde (groenten, fruit, vis, salades, volkorenbrood).

  • Te heet frituren.
    De meeste mensen weten wel dat je niet op een te hoge temperatuur moet frituren: boven de circa 175 °C kunnen er ongezonde stoffen vrijkomen. Minder bekend is dat je ook een airfryer niet hoger dan 180 °C moet zetten: ook in hete lucht kunnen voedingsmiddelen verbranden en kunnen zich ongezonde stoffen vormen.

  • (Veel) meer dan 1 glas alcohol per dag drinken.
    Af en toe een paar glaasjes bij het eten kan geen kwaad, maar het advies van de Gezondheidsraad is, voor mannen én vrouwen, om niet meer dan 1 glas alcohol per dag te drinken. Bij meer heb je verhoogde risico’s op beroerte en diverse kankersoorten.

  • Elke dag snacks, frisdrank, pizza, koeken en andere zoetigheid of zoutjes eten of drinken.
    De meeste ‘tussendoortjes’ bevatten te veel suiker, zout en vet. Het grootste probleem met onze voeding is dat we te weinig vitaminerijke producten zoals groenten, fruit en vis eten en te veel calorierijke, maar voedingsstofarme voedingsmiddelen en dranken consumeren. Door veel tussendoortjes eet je te weinig gezonde dingen en word je dik en sneller ziek.

  • Onvoldoende hygiëne in de keuken.
    Elke dag lopen 2000 Nederlanders een ‘buikgriepje’ op: een voedselinfectie of -vergiftiging. Vooral ouderen en kinderen kunnen daar flink ziek van worden. Belangrijkste oorzaken: zonder koeltas boodschappen doen, waardoor vlees, vis en diepvriesproducten te warm worden; niet de handen wassen voor het koken en eten; snijplanken niet goed schoonmaken en gebruiken voor zowel vlees, vis als groenten; vieze vaatdoekjes; vlees en vis niet genoeg verhitten; bederfelijke producten buiten de koelkast laten staan (en de koelkast niet koud genoeg zetten).

Lees ook deze bijlage
Lees meer over: Goed eten

Registreer nu bij RADAR+

RADAR+ biedt waardevolle tips om het beste van je leven te maken! Registreer je nu gratis en lees meteen meer!

Registreer nu