Kicken op gevaar

Gedijt de doorsneemens prima bij een overzichtelijk en rustig leven, er zijn ook types die stierlijk verveeld raken bij voorspelbaarheid en routine. Zij gaan op zoek naar kicks. ‘Thrillseekers blijven verlangen naar meer, beter en heftiger.’

Kitesurfen, een stuwdam beklimmen, uit een vliegtuig springen; het is allemaal niet zonder gevaar en toch doen sommige mensen het. De kick die ze ervan krijgen is namelijk zo fijn en voelt zo goed dat ze het risico op de koop toe nemen. Hoewel ik niet van de categorie ‘waarom je leven wagen als je ook met een boek op de bank kunt zitten’ ben, ben ik ook geen thrillseeker. Op de reizen die ik maakte zwom ik in wateren waar ook haaien en krokodillen zwommen – weliswaar op enige afstand, maar toch –, struinde ik door sloppenwijken en zat ik een keer bij een dove buschauffeur, en dit is geen grap, in zijn bus. Hij leidde ons over minuscule bergwegen, niet gehinderd door het gebrek aan zijn gehoor en in gebarentaal pratend met een vriend die naast hem zat. Maar bungeejumpen van een hoge brug in het Amazonegebied? Een parachutesprong maken boven de watervallen in de Filipijnen? Kanoën op de grote oceaan? Ik heb het allemaal overgeslagen. En ook het soort spannende dingen die je in Nederland kunt doen. Tegen degenen die dat wel deden, zei ik vaak: ‘Gebruik toch je gezonde verstand.’

Gezond verstand

‘Gebruik je gezonde verstand zeg je tegen iemand als je wilt dat die persoon verstandig doet’, zegt Jan Bransen, hoogleraar filosofie van de gedragswetenschappen aan de Radboud Universiteit Nijmegen. ‘Gelukkig beheersen mensen die extreme sporten doen hun sport extreem goed. Die zíjn dus verstandig bezig, maar dan niet met hun volle verstand. Want als je gaat nadenken over wat je moet doen, haper je. Een voetballer, bijvoorbeeld, gaat helemaal in het spel op. Als die bewust gaat nadenken wat zijn volgende stap is, schiet hij mis.’ Het komt er dus op neer dat thrillseekers op de automatische piloot staan. Wat niet betekent dat ze zomaar wat doen, of gedachteloos in actie komen, maar dat ze juist heel goed weten wat ze doen: ze hebben elke handeling geautomatiseerd. Bransen: ‘In zo’n automatische-piloot-state-of-mind weet je heel goed wat je volgende beweging is, zonder dat je daar over na hoeft te denken. Je zou kunnen zeggen dat het een opperste vorm van concentratie is; je bent in een flow. En dat is juist wat je nodig hebt als je een extreme sport doet.’

Opzwepend

Blijft de vraag: waarom willen mensen van die extreme dingen doen? Onderzoek toont aan dat mensen die op zoek zijn naar kicks verveeld raken bij een voorspelbaar en routineus leven. Auteur en psychiater Bram Bakker: ‘Mensen die thrills zoeken worden gedreven door hun hormonen. In gevaarlijke situaties komt adrenaline vrij, het hormoon dat maakt dat ons brein dopamine afgeeft. Dopamine zorgt voor een gevoel van euforie. Een shot adrenaline geeft dus een kick, net zoals cocaïne.’ Het nemen van grote risico’s kan dus ook als een natuurlijke drug worden gezien. Onderzoek van de Amerikaanse Vanderbilt University liet zien dat extreme thrillseekers minder zogenoemde ‘autoreceptoren’ voor dopamine hebben. Het zijn deze receptoren die een soort rem zetten op de productie van dopamine. Als die rem ontbreekt, kan het gelukshormoon vrij blijven stromen, waardoor deze mensen een grotere kick uit spannende situaties halen (bron: Quest). Adrenaline en dopamine geven hetzelfde opzwepende, prettige gevoel. En dat wat je prettig vindt, wil je nóg een keer. En nog een keer. Daarom blijven thrillseekers steeds weer verlangen naar meer en beter en heftiger. Bakker: ‘De behoefte aan spannende ervaringen kan een motivatie zijn om iets extreems als bungee-jumpen te doen. Het verleggen van grenzen is iets waar eigenlijk ieder mens behoefte aan heeft. Iets doen wat nog nooit is gedaan, iets doen waarvan je denkt dat je het niet kunt, levert angst, maar ook spanning op. En als je dat doorstaat, als het je lukt, is de beloning groot. Je bent niet alleen trots op jezelf, het geeft ook je zelfvertrouwen een enorme boost.’

Uit de sleur

Een andere reden dat mensen extreme sporten als fijn ervaren is dat het je ook even weghaalt uit je dagelijkse beslommeringen. Bakker: ‘Als je aan het vliegen of springen bent, denk je niet aan de boodschappen of je banksaldo. Er is geen afleiding, alleen maar dat waarmee je bezig bent.’ Ben je een thrillseeker, of mocht je er een kennen, dan is misschien wel de belangrijkste vraag: is het ook weleens genoeg? Of blijf je, eenmaal verslaafd aan de thrills, tot in lengte van dagen kicks najagen? Bakker: ‘Met het rijzen der jaren neemt de behoefte aan extreme uitdagingen af. Dan dooft de drang min of meer uit. Spannende dingen doen is een onderdeel van de voortplantingsdrift. Het draagt bij aan zelfvertrouwen, status, aantrekkelijkheid, of gevoel van aantrekkelijk zijn, allemaal handig als je een partner zoekt. Een jonge man met puistjes heeft misschien niet zo veel zelfvertrouwen, maar als hij uit een vliegtuig springt voelt hij zich stoer. Als je ouder bent heb je gewoon meer rust, dan hoef je niet zo nodig meer de stoere jongen uit te hangen.’

Lees ook deze bijlage
Lees ook deze bijlage
Lees ook deze bijlage
Lees ook deze bijlage
Lees ook deze bijlage
Lees meer over: Leuke dingen doen en Mentale fitheid

Registreer nu bij RADAR+

RADAR+ biedt waardevolle tips om het beste van je leven te maken! Maak nu een gratis account aan en lees meteen meer!

Registreer nu