Hoe (on)veilig zijn siliconenborsten?

Al jaren duiken berichten op in de media dat de borstprothesen gezondheidsklachten veroorzaken. Deze verhalen zijn beslist niet uit de lucht gegrepen, maar wetenschappers steggelen nog altijd over de bewijzen. RADAR+ zet alles op een rij.

Nienke Salzmann was een bijzondere patiënte, herinnert plastisch chirurg Rita Kappel zich. Zeventien jaar had ze rondgelopen met siliconenborsten, waarvan het eerste paar was gescheurd en vervangen door een tweede. Niettemin was ze ook daarvan volgens haar huisarts ziek geworden. Nadat haar siliconenborsten uiteindelijk waren verwijderd, kwam ze bij Kappel terecht voor een operatie aan gezwollen lymfeklieren. De vrouw zat ondertussen al in een rolstoel en zou uiteindelijk in 2008 overlijden aan borstkanker. Op haar sterfbed gaf ze Kappel, met wie ze een hechte band had ontwikkeld, de opdracht haar lichaam na haar overlijden te onderzoeken. Zelf was Salzmann er namelijk van overtuigd dat haar siliconenborsten de oorzaak waren van de vele klachten waaronder ze jarenlang gebukt was gegaan. Het was tijd om dit wetenschappelijk te bewijzen.

Ondanks klachten twijfelen de wetenschappers

Nienke Salzmann was niet de enige die een grote reeks lichamelijke klachten toeschreef aan haar borstimplantaten van silicone. Bij het SVS Meldpunt Klachten Siliconen staan 7000 Nederlanders geregistreerd die worstelen met grote vermoeidheid (87%), spierpijn (61%), slaapproblemen (51%), concentratieproblemen (65%), oogontstekingen (42%) en nog veel meer. Het RIVM maakte in 2017 een inventarisatie van klachten na het plaatsen van borstimplantaten. Hierop reageerden 695 vrouwen met allerlei klachten. Naast kapselvorming (vorming van hard littekenweefsel) noemden ook deze vrouwen chronische vermoeidheid, spier- en gewrichtsklachten, neurologische, cognitieve, psychische en allergische klachten. Het zijn veelvoorkomende klachten die inderdaad óók passen bij een afweerreactie van het lichaam op lichaamsvreemd materiaal. Toch blijven veel wetenschappers, onder meer die van het RIVM, twijfelen of de implantaten wel echt de boosdoeners zijn.

Keihard bewijs is onmogelijk

Om keihard te bewijzen dat siliconenborsten bepaalde klachten veroorzaken, zouden onderzoekers een volkomen willekeurig gekozen groep van zo’n 10.000 vrouwen onder narcose moeten brengen. De helft van hen krijgt zou vervolgens siliconenborsten krijgen, de andere helft (de controlegroep), niet. Na de operatie mogen de vrouwen geen flauw idee hebben of ze met silicone in hun lijf rondlopen, of niet. Vervolgens blijven ze een jaar of vijftien onder controle om te kijken hoe ze zich voelen. Als blijkt dat de vrouwen met de siliconenborsten klachten ontwikkelen die de controlegroep niet heeft, dan is dat een belangrijke aanwijzing dat de prothesen de oorzaak zijn van de ellende. Zulk onderzoek is uiteraard onuitvoerbaar én onethisch, dus baseren wetenschappers zich op gegevens van vrouwen die in het verleden prothesen hebben laten plaatsen. Het nadeel is dat zo nooit honderd procent zeker is dat die vrouwen de klachten niet óók gekregen zouden hebben zónder prothesen. Veel gesteggel tussen wetenschappers die het oneens zijn over de schadelijkheid van siliconenborsten draait uiteindelijk om deze onzekerheid. De RIVM- onderzoekers van de genoemde inventarisatie waarschuwen dan ook dat de opgesomde klachten niet per se veroorzaakt zijn door de siliconenborsten.

Pas als de implantaten zijn verwijderd, krabbelt het lichaam vaak weer op

Silicone-moleculen in al haar organen

Toch denken veel experts dat er wel degelijk iets aan de hand is. Een paar jaar na het overlijden van Nienke Salzman, in 2012, liet Rita Kappel allerlei organen van haar patiënte analyseren. ‘Indertijd wisten we er niet zo goed raad mee’, zegt ze. ‘Ik had verwacht dat we moleculen zouden vinden die een ontstekingsbeeld lieten zien. Dat was niet zo.’ Pas toen ze drie jaar later de data nog eens doorploos, begreep ze wat ze al die tijd over het hoofd had gezien. ‘Ik schrok enorm: in werkelijk alle organen kwamen we silicone- moleculen tegen. Dat voor de gezondheid heeft enorme consequenties.’ Die zijn volgens haar samen te vatten als ‘versnelde veroudering’. ‘Silicone-moleculen zorgen ervoor dat cellen afsterven, terwijl het lichaam niet snel genoeg nieuwe cellen kan aanmaken. Vrouwen klagen vaak dat ze zich ‘net een oud wijf’ voelen. Het lichaam scheidt de moleculen koortsachtig af via zweet, urine en ontlasting, maar kan het niet bijbenen. Pas als de implantaten zijn verwijderd, krabbelt het lichaam vaak weer op.’

‘Een week nadat ik ze weg liet halen, ging het al beter met me’ Charlotte (35, achternaam bekend bij de redactie): ‘Ik had geen borsten, was helemaal plat. Ik was heel onzeker over mijn uiterlijk en werd altijd gepest. Ze zeiden dat ik twee ruggen had. Mijn ouders vroegen op mijn achttiende of ik het een goed idee zou vinden om naar een plastisch chirurg te gaan en te kijken wat de mogelijkheden zijn. Daar hoefde ik niet lang over na te denken. Ik heb borstprotheses genomen. Geen idee dat ik er zo ziek van kon worden.

Ik was heel blij met het resultaat, maar begon al na anderhalf jaar klachten te krijgen. Ik had last van extreme vermoeidheid, zo erg dat ik er misselijk van werd en soms moest spugen. Verder had ik vaak last van een algemeen malaisegevoel, alsof je grieperig bent. Ook kamp ik met geheugenverlies. Ik zei steeds: ‘Ik weet niet waar ik last van heb, maar kan niet meer op allerlei dingen komen.’
Mijn klachten werden nauwelijks serieus genomen. Vaak kreeg ik te horen dat het tussen mijn oren zat, dat was ontzettend frustrerend.

Ik ben naar verschillende huisartsen gegaan, heb allerlei bloedonderzoeken laten doen, ben naar vaatspecialisten geweest, een oedeemtherapeut, een psycholoog, heb ontspanningstherapie gedaan. Niets hielp. Toen ik 23 was werd ik gediagnosticeerd met het chronisch vermoeidheidssyndroom. Dat was een opluchting voor me, omdat ik eindelijk serieus werd genomen.
Mijn eerste implantaten waren van McGhan (nu
Allergan, red.). Toen een jaar of vijf geleden bekend werd dat die lymfeklierkanker kunnen veroorzaken, heb ik ze laten vervangen door siliconenborsten met een vloeistof erin. Maar de klachten bleven. Anderhalf jaar geleden zag ik toevallig wetenschappelijk onderzoeker Henry Dijkman bij Jinek op televisie. Hij vertelde over vrouwen die ziek worden van hun siliconenimplantaten en ik dacht: dat ben ik! Ik heb direct contact met Henry opgenomen en hij zei dat mijn klachten bijna zeker door de borstprotheses kwamen. Ik heb dus een afspraak bij de plastisch chirurg gemaakt en heb ze laten verwijderen. Mijn gezondheid is sindsdien echt heel erg vooruitgegaan. Na een week begon het al enorm te verbeteren. Dat ik zo zou opknappen had ik niet durven dromen. Ik heb altijd gedacht dat ik moest leren leven met het chronisch vermoeidheidssyndroom.

De impact van die siliconen op mijn leven is enorm geweest. ‘s Middags moest ik altijd anderhalf tot twee uur rusten, ik kon niet normaal studeren. Een weekendje weg met vriendinnen zat er niet in. De eerste jaren na de geboorte van mijn dochter heb ik bijna niet van haar kunnen genieten, want ik kon niet voor haar zorgen. Mijn moeder heeft heel veel geholpen en mijn man kreeg erg veel op zijn bord. Nu gaat het veel beter, ik hoef vaak ‘s middags niet eens meer te rusten, maar ik werk nog wel parttime. Aan een tweede kindje durven we echt niet te beginnen.

Ik kijk nu anders aan tegen schoonheid dan toen. Wel moet ik nog erg wennen aan mijn borsten. Toen ze net waren geopereerd, zagen ze er nogal gehavend uit. Daarna heb ik nog een operatie gehad om ze op te vullen met wat lichaamseigen vet. Nu vind ik het wel prima. Het is nog erg wennen met kleding, beha’s en bikini’s zitten niet goed, maar ik zou absoluut niet terug willen naar hoe het was.
Ik wil vrouwen echt op het hart drukken het niet te doen. Je kunt nog zo tevreden over je uiterlijk zijn, je gezondheid is veel belangrijker.’

Alle implantaten lekken

Sinds die ‘gouden ontdekking’, zoals ze het zelf noemt, is Kappel een van de onderzoekers die voortdurend aandacht vragen voor ‘het silicone- probleem’. Het is hun vaste overtuiging dat vrijkomende moleculen uit de silicone implantaten altijd door het lichaam zullen gaan zwerven – om welk merk of type het ook gaat en of de implantaten nu scheuren of niet. ‘Alle implantaten lekken vanaf dag één’, zegt Henry Dijkman, onderzoeker in de bionanotechnologie aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. ‘Als de prothese het lichaam ingaat, lijkt die hartstikke sterk. Maar macrofagen (cellen die lichaamsvreemd materiaal opruimen) breken de lange silicone-moleculen in stukjes. Daardoor ontstaan giftige moleculen die gaan rondzwerven.’

Een van de bewijzen, volgens hem, is dat de haren van vrouwen met prothesen vaak platina bevatten. Platina is een mineraal dat inderdaad in de prothesen verwerkt is. Toch vindt Bastiaan Venhuis, medisch hulpmiddelen-expert bij het RIVM, dit niet zo overtuigend. ‘Platina kan op verschillende manieren in ons haar terechtkomen, bijvoorbeeld via voeding. Deze mogelijke bronnen van blootstelling moet je ook meenemen in het onderzoek.’ Hetzelfde geldt voor silicium: ook iets dat we via de voeding kunnen binnenkrijgen. ‘De waardes daarvan verschillen per persoon. Dat wil niet zeggen dat hun claim niet klopt, maar ik heb nog geen grootschalig, degelijk onderzoek gezien met een fatsoenlijke controlegroep.’ Kappel erkent dat silicium altijd in ons lichaam voorkomt, maar zegt dat dit niet in verhouding staat met wat ze bij haar patiënte aantrof. ‘De concentraties waren bij Nienke vele keren hoger.’

Jaarlijks krijgen volgens de Inspectie Volksgezondheid 20.000 tot 30.000 Nederlandse vrouwen silicone borstimplantaten. Ongeveer 220.000 Nederlandse vrouwen lopen er momenteel mee rond. In de meeste gevallen (zo’n 80 procent) gaat het om een cosmetische ingreep.

Plastisch chirurgen trekken zich er niets van aan

‘Om te testen of een prothese veilig is, wordt deze uitgekookt in verschillende oplosmiddelen’, vertelt Venhuis. ‘De proef is bedoeld om onder de meest zware omstandigheden te meten welke stoffen er maximaal uit een implantaat komen.’ Verder wordt het materiaal ook getest in proefdieren, zoals muizen. ‘Silicone implantaten zijn op de markt toegelaten. Dat geeft aan dat de uitkomsten van de proeven voor de toelatingsautoriteit geen reden was om het product te verbieden.’ Een verschil met de praktijk is echter dat een muis geen tien jaar leeft, terwijl een prothese meestal wel jarenlang blijft zitten. Bovendien maakt ook het type proefdier veel uit, zegt Jan Willem Cohen Tervaert, hoogleraar Reumatologie aan de Universiteit van Alberta in Canada en emeritus hoogleraar Interne Geneeskunde en Immunologie aan Maastricht University. ‘Als je muizensoorten gebruikt met een aanleg voor auto-immuunziektes, gaat het mis.’

Cohen Tervaert bestudeerde de patiëntgegevens van 25.000 vrouwen met siliconenborsten uit een database van een Israëlische zorgaanbieder. Hij vergeleek ze met een controlegroep uit dezelfde database en ontdekte dat ze 45 procent meer kans hadden op immunologische en reumatische klachten. Bovendien zag hij dat negen op de tien vrouwen met klachten ook stoornissen in de afweer hebben. Dat lijkt hem reden genoeg om de implantaten in elk geval niet in te brengen bij vrouwen met allergieën en immuniteitsproblemen. Het VU Medisch Centrum kwam in 2013 na Nederlands onderzoek tot dezelfde conclusie, toen bleek dat vrouwen met een allergie meer klachtenkregen na plaatsing van de siliconenborsten. Na verwijdering verdwenen de klachten in 69 procent van de gevallen. Volgens Cohen Tervaert, die meer dan vijftig studies wereldwijd bekeek, is dit zelfs bij driekwart van de patiëntes het geval. Helaas trekken de meeste plastisch chirurgen zich van zulk nieuws niets aan.

‘Ik hoop tachtig te worden, maar mijn implantaten redden dat niet’
Ragna van Hummel (48): ‘Ik had kanker en liet mijn borsten in 2005 preventief verwijderen omdat ik de BRCA2-mutatie had. Ik was dus erfelijk belast voor borst- en eierstokkanker. Sommige mensen ondergaan dan eerst een amputatie en krijgen later pas de prothesen, maar ik reed met borsten de operatie- kamer in en kwam er ook weer uit met borsten, alleen dan niet die van mijzelf. Ik had drie opties gekregen: amputatie zonder borstvervanging, prothesen van silicone, of een reconstructie met lichaamseigen weefsel. In dat geval gebruiken ze weefsel uit je eigen been, arm of bil voor je borsten. Dat wilde ik niet, omdat ik één litteken wel genoeg vond. En ik wilde ook niet borstloos door het leven.

Mijn tepel heb ik niet behouden, die hebben ze nagemaakt met een reepje huid. De tepelhof is met tatoeages toegevoegd. De operatie verliep zonder complicaties, maar naderhand kreeg ik vrij heftige kapselvorming, een soort hard littekenweefsel. Aan één kant trok dat zo heftig samen dat de prothese van zijn plek geraakte. Ik ben toen opnieuw opengesneden en weer hersteld.

Ik heb heel erg aan mijn nieuwe borsten moeten wennen: ze leken helemaal niet op mijn eigen borsten. Lange tijd keek ik niet meer graag in de spiegel. Ik was twee cups kwijtgeraakt en wilde heel lang geen kleding meer uitzoeken. Mijn zelfbeeld was echt aangetast. Het waren wel borsten, maar ze hoorden niet bij mij, ze voelden niet als een integraal onderdeel van mijn lichaam. Ze zijn een vrij hard, koel deel van mijn lijf. Als ik naar een kastje reik en mijn borsten strijken erlangs, voel ik dat niet. Ook intimiteit wordt anders, een deel van mijn lichaam doet niet meer mee. Voordat ik mijn nieuwe borsten echt had geaccepteerd, was ik drie jaar verder. Over dat soort moeilijkheden krijg je in het ziekenhuis vooraf niets te horen. Toch heb ik nooit spijt gehad van mijn beslissing.

Toen het nieuws naar buiten kwam over de Allergan-implantaten (die een hogere kans lijken te geven op een zeldzame vorm van lymfeklierkanker, red.), schrok ik wel, want die heb ik dus ook. Maar ik ben wat onderzoek gaan doen en zag dat de kans hierop erg klein is. Toen zakte de angst meteen weer.

Voorafgaand aan de operatie heb ik gevraagd of de implantaten kapot kunnen gaan. Hoe kun je weten of ze slijten? Je kunt ze niet even bekijken. Ze vertelden mij toen dat het kwalitatief hoogstaande implantaten waren. Ik ben nu zestien jaar verder, maar ik hoop wel een jaar of tachtig te worden. Ik weet zeker dat de implantaten dat niet redden. Hoe moet dat dan in de tussentijd en zijn er alternatieven? Er zijn geen andere implantaten met een kleiner risico op kapotgaan dan die ik nu heb. Daar denk ik soms wel over na.’

Grootschalig onderzoek RIVM loopt nu

Inmiddels is er wel hard bewijs dat bepaalde borstimplantaten het risico vergroten op een zeldzame vorm van lymfeklierkanker. Deze implantaten zijn inmiddels verboden, hoewel er nog wel vrouwen mee rondlopen. Daarnaast publiceerde Dijkman onlangs een artikel over onderzoek aan het Radboud UMC, waarin hij aantoonde dat silicone uit borstprothesen terechtkomt in zowel het kapsel om de prothese, als in het weefsel eromheen en in de lymfeklieren. Dit geldt voor alle typen prothesen, óók de nieuwe typen. Dijkman bestudeerde hiervoor weefsel van 389 vrouwen die hun implantaten hadden laten verwijderen. Bij 384 vrouwen zaten er siliconen elders in het weefsel en van hen had het merendeel bovendien ontstekingsreacties. Er zijn wetenschappers die daar kanttekeningen bij plaatsen. Zijn die ontstekingsreacties het gevolg van losgekomen siliconen?

Risico op lymfeklierkanker
Vrouwen met een borstimplantaat hebben ongeveer 400 keer zoveel kans op een zeldzame vorm van lymfeklierkanker (ALCL). Dat is nog steeds een kleine kans: ongeveer 1 op de 7000 tegen de tijd dat een vrouw 75 jaar is. Gevallen van lymfeklierkanker komen vooral voor bij vrouwen met Biocell-implantaten van de fabrikant Allergan. Dit zou kunnen komen doordat Allergan nou eenmaal een groot marktaandeel heeft en de ziekte zo zeldzaam is. Het kan dus zijn dat andere merken een net zo’n grote kans op de kankersoort geven, maar dat dit nog niet is waargenomen.

Cellen breken silicone-moleculen in stukjes, en die kunnen gaan rondzwerven

En er zijn ook nog geen harde bewijzen welk effect die rondzwervende siliconen hebben. De NVPC, de Nederlandse Vereniging voor Plastische Chirurgie, zegt daarom geen reden te zien het beleid te veranderen. ‘Dat siliconen uit een borstprothese in kapsels, lymfeklieren of op andere plaatsen in het lichaam kunnen zitten, is reeds jaren bekend’, schrijven ze op hun website. ‘De huidige onderzoeken bewijzen niet dat je hier ziek van wordt.’ In de VS heeft geneesmiddelenautoriteit FDA de regels omtrent siliconenborsten wel aangescherpt. Zo moeten chirurgen vrouwen uitvoerig inlichten over het verhoogde risico op lymfeklierkanker en ze aansporen klachten te melden bij de FDA. Het RIVM werkt momenteel aan een grootschalig landelijk onderzoek naar het onderwerp in opdracht van het ministerie van VWS. Zolang dat niet is afgerond, wil het RIVM niet reageren op dit nieuwe onderzoek. Dijkman ergert zich aan de lauwe reacties. ‘Er is een grote groep zieke vrouwen met gif in het lijf en de meesten knappen op als de implantaten worden verwijderd.’

Zijn er alternatieven?

Over de veiligheid van silicone borstimplantaten is het laatste woord nog niet gesproken. Wie het niet vertrouwt, kan niet terugvallen op veel alternatieven. Er zijn implantaten op de markt die gevuld zijn met zout water, maar de buitenkant daarvan is nog altijd gemaakt van silicone. En als dat inderdaad direct na implantatie door het lichaam gaat zwerven, biedt dit alternatief dus niet veel meer veiligheid. Wel is het mogelijk om borsten te vullen met lichaamseigen vet, bijvoorbeeld uit de billen. Er zijn experimenten om zulk vet in het laboratorium op te kweken voor tengere vrouwen, maar voorlopig is dit nog toekomstmuziek. Wie al siliconenborsten heeft en geen klachten ervaart, hoeft zich niet direct zorgen te maken: zelfs al zou het materiaal door het lichaam zwerven, dan raakt dit hier blijkbaar niet overmatig door geprikkeld. Wel is er een grotere kans op een zeldzame vorm van lymfeklierkanker.

Dit is een bijlage van:
Lees meer over: Gezond leven

Registreer nu bij RADAR+

RADAR+ biedt waardevolle tips om het beste van je leven te maken! Maak nu een gratis account aan en lees meteen meer!

Registreer nu

Log in om de reacties te lezen (1)

Jolanda Van den Broek
15-01-2022 om 09:14

Zelf heb ik inmiddels 15 jaar borstimplantaten.
Geen klachten hiervan zover.
Ik laat wel ieder jaar een echo maken van de borstel, om te controleren op scheuren van het implantaat.

Praat mee